Een vrijspraak of een sepot: allebei betekenen ze het einde van een strafzaak zonder veroordeling. Maar wat is nou precies het verschil? In deze blog leggen we het aan je uit.
Wat is vrijspraak?
“De rechtbank acht onvoldoende wettig en overtuigend bewezen dat de verdachte het feit heeft begaan en spreekt hem daarvan vrij”. Het is een standaardzin die rechters gebruiken in een vonnis. Maar wat betekent het eigenlijk?
Als een verdachte wordt vervolgd en voor de rechter moet komen, is er altijd een tenlastelegging. De tenlastelegging is de heilige graal binnen het strafproces. De verdachte kan enkel worden veroordeeld voor de feiten die op de tenlastelegging staan. De rechter mag daar niets aan veranderen.
In een strafzaak gaat het er dus om, of er voldoende wettig en overtuigend bewijs in het dossier zit, waardoor de verdachte voor de feiten die op de tenlastelegging staan, kan worden veroordeeld. Voldoende wettig bewijs betekent dat het bewijs dat in het dossier zit, moet voldoen aan de bewijsminimum-regels. Een enkele verklaring van een getuige, bijvoorbeeld, is voor een veroordeling niet voldoende. Er moet voldoende steunbewijs zijn om de verklaring van de getuige te ondersteunen, zoals andere getuigenverklaringen, DNA-bewijs of camerabeelden. Daarnaast moet het bewijs ook voldoende overtuigingskracht hebben. Dat betekent dat het bewijs, als het voldoet aan de minimumregels, ook van voldoende gewicht moet zijn om de rechter te kunnen overtuigen van de schuld van de verdachte.
Het bewijs moet daarnaast dienen tot een bewezenverklaring van de exacte tenlastelegging. Ieder onderdeel van de tenlastelegging moet worden ondersteund door voldoende wettig en overtuigend bewijs. Kan dat niet, dan moet de rechter de verdachte vrijspreken.
Een vrijspraak is geen verklaring dat een verdachte onschuldig is. Een vrijspraak is enkel een beslissing van de rechtbank dat de verdachte op basis van het dossier niet veroordeeld kan worden voor het feit dat hem ten laste wordt gelegd. De rechter kan een verdachte overigens ook niet ‘onschuldig’ verklaren: in Nederland ben je onschuldig, totdat de rechter zegt dat je wél schuldig bent.
Wat is een sepot?
Een sepot is een beslissing van het Openbaar Ministerie om de verdachte niet verder te vervolgen. Dat is dus geen beslissing van de rechter.
Het Openbaar Ministerie heeft een vervolgingsmonopolie, wat betekent dat enkel het Openbaar Ministerie beslist of een verdachte strafrechtelijk wordt vervolgd. Het vervolgingsmonopolie hangt nauw samen met het opportuniteitsbeginsel. Dit houdt in dat het Openbaar Ministerie niet verplicht is om iedere overtreding of misdrijf te vervolgen en dus ook kan beslissen om een politieonderzoek te stoppen of na afronding van het onderzoek kan beslissen de verdachte niet verder te vervolgen.
Dat laatste noemen we een formeel sepot en kan worden onderverdeeld in twee soorten sepots: een technisch sepot of een beleidssepot.
Technisch sepot
Als na het onderzoek geconcludeerd moet worden dat niet vervolgd kan worden of een veroordeling niet haalbaar is, dan wordt geseponeerd met een ‘technisch sepot’. Een technisch sepot wordt toegepast wanneer een vervolging niet mogelijk, of niet haalbaar is. Denk daarbij aan wanneer een zaak is verjaard, of de officier van justitie heeft op basis van het dossier beoordeeld dat er onvoldoende wettig en overtuigend bewijs is om de zaak voor de rechter te brengen.
Beleidssepot
Indien een vervolging technisch gezien wel mogelijk is, maar het niet wenselijk is om de verdachte te vervolgen, dan wordt een ‘beleidssepot’ toegepast. Er zijn veel verschillende gronden om een zaak af te doen met een beleidssepot, die kunnen samenhangen met verschillende factoren, waaronder de persoon van de verdachte zelf, het gepleegde feit of de verhouding tussen de verdachte en de benadeelde. Denk bij de persoon van de verdachte aan omstandigheden zoals de fysieke en mentale gezondheid van de verdachte, waardoor deze niet in staat is om een straf te ondergaan, de verdachte is zelf zodanig getroffen door het feit waardoor een vervolging niet meer wenselijk is of de verdachte heeft zijn leven zodanig verbeterd dat de omstandigheden waaronder het feit is gepleegd, niet meer bestaan. Bij factoren die samenhangen met het gepleegde feit kun je denken aan dat het feit zó klein is, dat een vervolging eigenlijk niet in verhouding staat tot het feit of het feit is zo lang geleden gepleegd, waardoor er nauwelijks meer belang is bij strafrechtelijk ingrijpen. Ook de verhouding tussen de verdachte en de benadeelde kan een rol spelen, bijvoorbeeld wanneer de benadeelde ook schuld heeft gehad aan het feit door bijvoorbeeld uitlokking, of het conflict tussen partijen is opgelost waardoor vervolging geen zin meer heeft.
Het Openbaar Ministerie werkt, bij de beoordeling van zaken, met beleidsregels die staan in de “Aanwijzing sepot en gebruik sepotgronden”. Daarin staan alle mogelijke redenen voor een sepot.
Advocaat nodig bij een sepot of vrijspraak?
Strafzaken kunnen soms eenvoudig lijken, maar ze zijn meestal heel complex. Zelfs in de “simpelste” zaken, kunnen er addertjes onder het gras zitten die voor de waardering van het bewijs enorm belangrijk zijn, maar die voor een leek niet makkelijk te ontdekken zijn. Het is de taak van de advocaat om het dossier goed uit te pluizen en te controleren of al het bewijs netjes aan de regels voldoet, en of de rechter op basis van het dossier kan komen tot een veroordeling. Niet alleen wanneer een zaak voor de rechter komt, maar ook al in de voorfase, ligt een belangrijke taak voor de advocaat om het dossier goed te kennen en te kijken wat de mogelijkheden zijn om zo snel mogelijk tot een zo goed mogelijk resultaat voor de cliënt te komen, door bijvoorbeeld contact te leggen met het Openbaar Ministerie om te verzoeken om een sepot, nog voordat de zaak bij de rechter komt.
Wanneer je verdacht wordt van een strafbaar feit is het daarom aan te raden, zo snel mogelijk contact op te nemen met Alveo Advocaten & Mediators in Breda. De ervaren strafrechtadvocaten kunnen dan het dossier met jou doornemen en kijken wat de mogelijkheden zijn.
